Karta Nauczyciela czy Kodeks Pracy? Zasady zatrudniania i urlopów w przedszkolu niepublicznym
Prowadzisz przedszkole niepubliczne i nie wiesz, czy Twoich nauczycieli obowiązuje Karta Nauczyciela? To pytanie, które nurtuje niemal każdy dyrektor prywatnej placówki – bo odpowiedź decyduje o pensum, wymiarze urlopu, okresach wypowiedzenia i rodzaju zawieranych umów. Ten artykuł wyjaśnia, kiedy art. 91b KN ma w ogóle zastosowanie, jakie konkretne różnice wynikają z obu reżimów prawnych i dlaczego błędna kwalifikacja grozi zarzutami Państwowej Inspekcji Pracy.
Kiedy w przedszkolu niepublicznym stosuje się Kartę Nauczyciela?
Karta Nauczyciela (ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r., t.j. Dz.U. 2024 poz. 986) nie jest ustawą o powszechnym zastosowaniu w całym sektorze oświaty. Jej art. 91b precyzyjnie określa, wobec których grup nauczycieli i w jakim zakresie przepisy ustawy mają moc.
W przedszkolach publicznych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego Karta Nauczyciela obowiązuje w pełnym wymiarze. Inaczej wygląda sytuacja w przedszkolach niepublicznych oraz publicznych prowadzonych przez inne podmioty niż JST – osoby fizyczne, stowarzyszenia, fundacje i spółki prawa handlowego. Dla tych placówek zastosowanie KN jest radykalnie ograniczone.
Zgodnie z art. 91b ust. 2 pkt 1 KN do nauczycieli zatrudnionych w przedszkolach i innych formach wychowania przedszkolnego prowadzonych przez osoby fizyczne i osoby prawne niebędące JST stosuje się z mocy ustawy wyłącznie:
- art. 6 – obowiązki nauczyciela (dydaktyczne, wychowawcze, opiekuńcze);
- art. 6a – ocena pracy nauczyciela;
- art. 9–9i – przepisy o awansie zawodowym (włączone do zakresu stosowania po nowelizacji obowiązującej od 1 września 2022 r.).
Pozostałe przepisy KN – o czasie pracy, pensum, urlopach, wynagrodzeniach, zasadach nawiązywania i rozwiązywania stosunków pracy – nie stosują się z mocy ustawy. Jeżeli statut przedszkola niepublicznego lub umowa o pracę nie odwołują się wprost do Karty Nauczyciela, zatrudnienie nauczycieli reguluje wyłącznie Kodeks pracy (ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r., t.j. Dz.U. 2023 poz. 1465).
Warto też wiedzieć, że art. 91b ust. 1 KN wyłącza stosowanie części przepisów również wobec nauczycieli zatrudnionych w wymiarze niższym niż połowa obowiązującego wymiaru zajęć – co ma znaczenie przy zatrudnianiu specjalistów na część etatu.
Pensum i czas pracy: co mówią oba reżimy prawne
Najważniejsza praktyczna różnica między Kartą Nauczyciela a Kodeksem pracy w kontekście przedszkola dotyczy czasu pracy i pojęcia pensum.
Jeżeli w przedszkolu niepublicznym stosuje się KN
Czas pracy nauczyciela nie może przekraczać 40 godzin tygodniowo (art. 42 ust. 1 KN). W ramach tych 40 godzin wyróżnione jest pensum – obowiązujący wymiar zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych prowadzonych bezpośrednio z dziećmi. Dla nauczycieli przedszkola wynosi ono 22 godziny tygodniowo (art. 42 ust. 3 KN). Pozostałe godziny do 40 nauczyciel przeznacza na przygotowanie do zajęć, współpracę z rodzicami, dokumentację i doskonalenie zawodowe.
Godziny ponadwymiarowe – czyli godziny kontaktowe przekraczające pensum – mogą być przydzielane do 1/4 pensum (art. 35 ust. 1 KN), a za zgodą nauczyciela do 1/2 pensum. Stawka za godzinę ponadwymiarową jest obliczana na podstawie wynagrodzenia zasadniczego podzielonego przez miesięczny wymiar godzin.
Jeżeli w przedszkolu niepublicznym stosuje się KP
Czas pracy wynosi 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy (art. 129 KP). Pojęcie pensum nie istnieje. Całość czasu pracy – w tym przygotowanie do zajęć, spotkania z rodzicami, dokumentacja wychowawcza – wlicza się do standardowych 40 godzin. Dyrektor swobodnie kształtuje harmonogram: może planować 9 godzin we wtorek i 7 godzin w środę (z zachowaniem dobowych norm odpoczynku z art. 132–133 KP).
| Obszar | Karta Nauczyciela | Kodeks pracy |
|---|---|---|
| Tygodniowy czas pracy | 40 h (art. 42 ust. 1 KN) | 40 h średni (art. 129 KP) |
| Pensum kontaktowe | 22 h/tydz (art. 42 ust. 3 KN) | Brak – reguluje umowa/reg. pracy |
| Godziny ponadwymiarowe | do 1/4 pensum (art. 35 ust. 1 KN) | Nadgodziny wg art. 151–151³ KP |
| Elastyczność harmonogramu | Ograniczona – należy realizować pensum | Wysoka – swobodny rozkład czasu pracy |
Twój żłobek nie ma kompletu dzieci?
Wyróżnij swój żłobek w katalogu Beetly – rodzice szukają placówek właśnie tu. Dodaj galerię, opis i godziny otwarcia, żeby wyróżnić się wśród konkurencji.
Wypromuj swoją placówkęUrlop i wynagrodzenie: konkretne różnice
Wymiar urlopu wypoczynkowego to obszar, w którym różnica między KN a KP jest najbardziej odczuwalna – również finansowo, bo krótszy urlop to realna oszczędność pracodawcy lub, z drugiej strony, mniejszy benefyt dla pracownika.
Urlop w reżimie Karty Nauczyciela
Przedszkola – jako placówki nieferyjne (działające cały rok, również latem) – nie mają wakacji w rozumieniu feryjnym. Nauczyciel korzysta z urlopu w ciągu roku, na wniosek i za zgodą dyrektora. Wymiar urlopu wynosi 35 dni roboczych rocznie (art. 64 ust. 3 KN), niezależnie od stażu pracy. Ponadto nauczyciel po przepracowaniu co najmniej 7 lat w szkole w wymiarze co najmniej 1/2 etatu może być uprawniony do urlopu dla poratowania zdrowia (art. 73 KN) – udzielanego po wystawieniu orzeczenia przez lekarza medycyny pracy.
Urlop w reżimie Kodeksu pracy
Nauczycielom zatrudnionym na podstawie Kodeksu pracy przysługuje urlop według powszechnych zasad:
- 20 dni roboczych rocznie – gdy pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat (art. 154 § 1 pkt 1 KP);
- 26 dni roboczych rocznie – gdy pracownik przepracował co najmniej 10 lat (art. 154 § 1 pkt 2 KP).
Do stażu urlopowego wlicza się m.in. okresy nauki. Ukończenie studiów wyższych (magisterskich lub licencjackich z uzupełnieniem magisterskim) dodaje do stażu – odpowiednio – 8 albo 6 lat, co może oznaczać, że nauczyciel z wyższym wykształceniem już od pierwszego dnia pracy ma prawo do 26 dni urlopu. Urlopu dla poratowania zdrowia nie przysługuje.
Wynagrodzenie
W reżimie KN minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego są określane przez rozporządzenie Ministra Edukacji i powiązane ze stopniem awansu zawodowego oraz kwalifikacjami nauczyciela. Dyrektor nie może zaproponować stawki niższej niż wynikająca z tych przepisów.
W reżimie KP wynagrodzenie kształtuje się swobodnie w umowie o pracę, z zachowaniem minimalnego wynagrodzenia za pracę (Dz.U. 2023 poz. 1893). Nie istnieje stawka minimalna wynikająca z tabeli KN. W praktyce oznacza to, że dyrektor może zaproponować wynagrodzenie wyższe lub równe stawce KN – lub niższe, jeśli jest ono powyżej płacy minimalnej i rynkowo uzasadnione.
Szukasz usług dla swojej placówki?
Catering dla żłobków, sale zabaw, animacje, logopedzi, fizjoterapeuci – sprawdź sprawdzonych dostawców, z których korzystają inne placówki w Twojej okolicy.
Przeglądaj usługi dla placówekZatrudnianie i zwalnianie – co zmienia reżim prawny
Podstawa prawna zatrudnienia wywiera zasadniczy wpływ na formę nawiązania stosunku pracy, możliwe typy umów, tryb i terminy wypowiedzenia oraz zakres ochrony trwałości zatrudnienia.
Nawiązanie stosunku pracy
W reżimie KN istnieją trzy stopnie awansu zawodowego (po reformie z 2022 r.): nauczyciel w przygotowaniu do zawodu, nauczyciel mianowany i dyplomowany. Nauczyciel mianowany jest zatrudniany na podstawie mianowania – aktu prawnokształtującego, który nie jest umową o pracę. W praktyce w przedszkolach niepublicznych niestosujących KN akt mianowania nie występuje.
W reżimie KP stosuje się standardowe typy umów o pracę: na okres próbny (max. 3 miesiące), na czas określony (łącznie do 33 miesięcy i nie więcej niż 3 kolejne umowy – art. 25¹ KP), na czas nieokreślony. Ograniczenia ilościowe i czasowe umów terminowych są ważne: po ich przekroczeniu kolejna umowa z mocy prawa staje się umową na czas nieokreślony.
Rozwiązanie stosunku pracy
Różnica w okresach wypowiedzenia jest istotna z perspektywy kosztów placówki i planowania kadry:
| Staż pracy | KN (art. 20, 27) | KP (art. 36 § 1) |
|---|---|---|
| Do 6 miesięcy | Dot. tylko nauczyciela stażysty | 2 tygodnie |
| 6 miesięcy – 3 lata | 3 miesiące (termin: do 31 maja) | 1 miesiąc |
| Powyżej 3 lat | 3 miesiące (termin: do 31 maja) | 3 miesiące |
Kluczowa specyfika KN: wypowiedzenie stosunku pracy na czas nieokreślony z nauczycielem mianowanym można złożyć tylko do dnia 31 maja z trzymiesięcznym wypowiedzeniem (art. 20 ust. 1 pkt 2 KN). Zwolnienie w innym terminie jest możliwe wyłącznie na warunkach art. 27 KN (naruszenie prawa, utrata kwalifikacji, orzeczenie lekarskie o niezdolności do pracy). W reżimie KP wypowiedzenie może być złożone w dowolnym dniu roku.
Sprawdź status statutu przed podpisaniem umowy
Przed nawiązaniem stosunku pracy z nauczycielem przejrzyj statut placówki. Jeżeli statut odsyła do Karty Nauczyciela, stosuje się KN również w zakresie wypowiedzenia i urlopów – bez względu na to, co zostało wpisane do umowy.
Odnotuj reżim prawny w aktach osobowych
W aktach osobowych nauczyciela (część B) przechowuj informacje o podstawie prawnej zatrudnienia. W przypadku zmiany (np. zmiana statutu wprowadzająca lub wyłączająca KN) sporządź aneks do umowy i podpisz go z pracownikiem.
Pilnuj limitów umów terminowych
W reżimie KP po zawarciu 3 umów na czas określony lub po upływie 33 miesięcy zatrudnienia terminowego kolejna umowa staje się umową na czas nieokreślony. Niedopilnowanie tego skutkuje automatyczną zmianą charakteru stosunku pracy z mocy prawa (art. 25¹ § 3 KP).
Czytaj też
Czas pracy nauczyciela przedszkola - program i grafik
Czas pracy nauczyciela przedszkola - program do grafiku i ewidencji. Dwa reżimy KN i KP w jednym harmonogramie, typy wpisów, zastępstwa i eksport do kadr.
Godziny ponadwymiarowe nauczyciela przedszkola - jak je prawidłowo liczyć?
Godziny ponadwymiarowe nauczyciela przedszkola: zasady KN i KP, wzór obliczenia stawki z 4,16, limity art. 35 i lista 8 błędów wychwytywanych przez PIP.
Awans zawodowy nauczyciela przedszkola - terminy i dokumenty
Awans zawodowy nauczyciela przedszkola 2026: nowa ścieżka po reformie, przygotowanie 3 lata 9 mies., terminy sesji letniej i zimowej, dokumenty do komisji.
Zastępstwa w przedszkolu - ewidencja i rozliczenie godzin
Zastępstwa w przedszkolu: czym różni się zastępstwo doraźne od ponadwymiarowego, limit 1/4 i 1/2 pensum z art. 35 KN, wzór stawki godzinowej i co wpisać w rejestrze.
Co powinna umieć dobra aplikacja do zarządzania kadrą w przedszkolu?
Niezależnie od tego, czy Twoje przedszkole stosuje Kartę Nauczyciela, czy Kodeks pracy, administracja kadrowa wymaga konsekwentnego dokumentowania – umów, kwalifikacji, wymiarów czasu pracy i nieobecności. Dobry system obsługuje obie podstawy prawne równocześnie, co jest niezbędne w placówkach zatrudniających jednocześnie nauczycieli na KN (np. pedagog specjalny po mianowaniu) i pomoc nauczyciela na KP.
Moduł Personel przechowuje profil każdego pracownika razem z załączonymi dokumentami: skan umowy o pracę lub aktu mianowania, dyplomy potwierdzające kwalifikacje, zaświadczenia o stanie zdrowia, informacje o stopniu awansu zawodowego. Do każdego profilu można również przypisać pole "podstawa prawna zatrudnienia" (KN / KP), co ułatwia szybką identyfikację, kiedy dyrektor musi stosować różne przepisy wobec różnych pracowników.
Moduł harmonogramu umożliwia planowanie grafiku pracy nauczycieli w różnym reżimie prawnym. Dyrektor widzi w jednym miejscu tygodniowy grafik wszystkich pracowników, rozlicza godziny kontaktowe z dziećmi (pensum KN) oddzielnie od pozostałego czasu pracy oraz rejestruje nieobecności z kategoriami: urlop wypoczynkowy, zwolnienie lekarskie, opieka, urlop na żądanie. Ewidencja jest prowadzona na bieżąco i gotowa na każdą kontrolę PIP lub kuratorialną.
Najczęstsze pytania o Kartę Nauczyciela w przedszkolu niepublicznym
Czy Karta Nauczyciela obowiązuje w każdym przedszkolu niepublicznym?
Nie. Karta Nauczyciela z mocy ustawy stosuje się w przedszkolu niepublicznym wyłącznie w zakresie wskazanym w art. 91b ust. 2 KN (t.j. Dz.U. 2024 poz. 986) – czyli przepisów o obowiązkach nauczyciela, ocenie pracy i awansie zawodowym. Pełne stosowanie KN (włącznie z pensum, urlopami i wynagrodzeniami) wymaga, aby statut placówki lub umowa o pracę wprost przewidywały taki zakres stosowania.
Ile wynosi pensum nauczyciela w prywatnym przedszkolu?
Jeżeli placówka stosuje Kartę Nauczyciela – pensum kontaktowe wynosi 22 godziny tygodniowo (art. 42 ust. 3 KN). Jeżeli stosuje się Kodeks pracy – pojęcie pensum nie istnieje w sensie prawnym. Całkowity tygodniowy czas pracy to 40 godzin (art. 129 KP), a zakres obowiązków kontaktowych z dziećmi określają umowa o pracę lub regulamin pracy placówki.
Ile dni urlopu przysługuje nauczycielowi w przedszkolu niepublicznym?
Przy zastosowaniu Kodeksu pracy: 20 lub 26 dni roboczych rocznie, w zależności od stażu pracy (art. 154 § 1 KP). 35-dniowy urlop roboczy z art. 64 ust. 3 KN przysługuje wyłącznie nauczycielom zatrudnionym w placówkach stosujących Kartę Nauczyciela. Urlopu dla poratowania zdrowia z art. 73 KN nie można udzielić, jeśli pracownik jest zatrudniony na podstawie KP.
Jaki jest okres wypowiedzenia dla nauczyciela w prywatnym przedszkolu?
W reżimie Kodeksu pracy stosuje się standardowe okresy z art. 36 § 1 KP: 2 tygodnie (zatrudnienie poniżej 6 miesięcy), 1 miesiąc (6 miesięcy do 3 lat) lub 3 miesiące (co najmniej 3 lata). W reżimie KN – jeżeli statut przewiduje jego zastosowanie – wypowiedzenie nauczycielowi mianowanemu można złożyć tylko do 31 maja z trzymiesięcznym wypowiedzeniem (art. 20 ust. 1 pkt 2 KN).
Czy reforma awansu zawodowego z 2022 r. dotyczy też przedszkoli niepublicznych?
Tak – przepisy o awansie zawodowym (art. 9–9i KN) zostały włączone do zakresu zastosowania KN wobec nauczycieli w placówkach niepublicznych od 1 września 2022 r. (nowelizacja KN z dnia 5 sierpnia 2022 r., Dz.U. 2022 poz. 1730). Oznacza to, że nauczyciel w prywatnym przedszkolu podlega tym samym wymogom formalnym dotyczącym oceny pracy i ścieżki awansu co jego kolega z przedszkola samorządowego – nawet jeśli w pozostałych kwestiach (urlop, czas pracy) stosuje się KP.