Godziny dostępności nauczyciela (Art. 42 KN) – jak je ewidencjonować w przedszkolu?

Godziny dostępności nauczyciela weszły do słownika dyrektorów przedszkoli 1 września 2022 r. jako jeden z najbardziej kontrowersyjnych przepisów nowelizacji Karty Nauczyciela. Przez 3 lata szkolne budziły wątpliwości: czy trzeba je ewidencjonować? Kiedy wyznaczać je w przedszkolu, gdzie rodzice pojawiają się w trakcie pensum nauczyciela? I co, gdy żaden rodzic nie przyszedł? Ten artykuł odpowiada na te pytania i wyjaśnia, dlaczego od 1 września 2025 r. obowiązek ten już nie istnieje.

Podstawa prawna: art. 42 ust. 2f KN i nowelizacja z 5 sierpnia 2022 r.

Godziny dostępności wprowadzono do ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela na mocy nowelizacji z dnia 5 sierpnia 2022 r. Art. 42 ust. 2f KN nakładał na nauczyciela obowiązek dostępności w szkole w wymiarze 1 godziny tygodniowo (lub 1 godziny na dwa tygodnie przy niższym wymiarze zatrudnienia) w celu prowadzenia konsultacji dla uczniów, wychowanków lub ich rodziców. Przepis wszedł w życie 1 września 2022 r.

Potocznie przepis nazwano „godzinami czarnkowymi” – od ówczesnego Ministra Edukacji i Nauki Przemysława Czarnka. Związek Nauczycielstwa Polskiego (ZNP) od momentu uchwalenia postulował likwidację przepisu jako pozornego i biurokratycznego.

Obowiązek dotyczył również dyrektorów i wicedyrektorów realizujących pensum. Wyjątek stanowili dyrektorzy całkowicie zwolnieni z pensum – dla nich kwestię dostępności regulowały odrębne przepisy wynikające z zakresu obowiązków służbowych.

Wymiar i przeznaczenie – zasady obowiązujące w latach 2022–2025

Wymagany wymiar godziny dostępności uzależniony był od wymiaru zatrudnienia nauczyciela mierzonego w stosunku do obowiązkowego wymiaru zajęć (pensum), a nie do administracyjnej normy 40 godzin:

Przeznaczenie: Ustawa wskazywała wyłącznie cel konsultacyjny – prowadzenie konsultacji dla uczniów, wychowanków lub ich rodziców odpowiednio do potrzeb. W ramach tej godziny nauczyciel nie mógł prowadzić zastępstw ani regularnych zajęć dodatkowych.

Pułapka w przedszkolu: jak ustalić grafik, żeby był legalny?

W szkole podstawowej godzinę dostępności łatwo wyznaczyć między lekcjami lub po ich zakończeniu. W przedszkolu sytuacja jest zasadniczo inna i wielu dyrektorów popełniało tu systematyczne błędy, które narażały ich na zarzuty ze strony organu prowadzącego.

Błąd nr 1: godzina dostępności w trakcie pensum. Nauczyciel prowadzący grupę nie może jednocześnie być dostępny dla rodziców – to dwa różne typy aktywności w ramach 40-godzinnego czasu pracy. Wyznaczenie dostępności podczas prowadzenia zajęć dydaktycznych naruszało art. 42 ust. 2f KN.

Błąd nr 2: godzina dostępności podczas schodzenia lub odbierania dzieci. Czas schodzenia (7:00–8:30) i odbierania (15:30–17:00) to z reguły godziny pensum jednego z nauczycieli. Jeśli w tym czasie dany nauczyciel prowadzi grupę, nie jest wolny do konsultacji – mimo że rodzice są wtedy w placówce.

Obowiązek dotyczył każdego nauczyciela z osobna – nie wystarczyło wyznaczenie jednego wspólnego dyżuru dla całej rady pedagogicznej. Każdy nauczyciel musiał mieć własną, stałą godzinę dostępności podaną do publicznej wiadomości.

Jak ewidencjonować godziny dostępności? Stanowisko MEiN i obowiązek harmonogramu

To pytanie, które wśród dyrektorów budziło największe wątpliwości. Odpowiedź jest prosta, choć nieoczywista w zestawieniu z tym, czego niekiedy żądały organy prowadzące.

MEiN wyraźnie wskazał na rządowej stronie gov.pl: „Przepisy nie określają żadnego obowiązku rejestrowania i sprawozdawania się przez nauczycieli z czasu i sposobu przeprowadzenia konsultacji.” Nauczyciel nie prowadził dziennika konsultacji, nie wpisywał nazwisk przybyłych rodziców i nie składał miesięcznych raportów do dyrektora. Żądanie takiej dokumentacji przez dyrektora lub organ prowadzący nie miało podstawy prawnej.

Na dyrektorze spoczywał natomiast obowiązek organizacyjny: ustalenie harmonogramu godzin dostępności i podanie go do wiadomości rodziców. Bez opublikowanego harmonogramu rodzice nie wiedzieliby, kiedy mogą przyjść – a godzina dostępności byłaby wyłącznie formalną pozycją w arkuszu organizacyjnym.

Co wolno, a czego nie wolno w ramach godziny dostępności

Jedno z najczęstszych nieporozumień dotyczyło tego, co nauczyciel mógł robić w ramach wyznaczonej godziny, gdy żaden rodzic nie przyszedł. Poniższe zestawienie opiera się na literalnym brzmieniu art. 42 ust. 2f KN i stanowisku MEiN.

Godziny dostępności zlikwidowane od 1 września 2025 r. – aktualny stan prawny

Po trzech latach sporów ustawą z dnia 25 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1189) o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw, uchylono art. 42 ust. 2f i ust. 2g. Od 1 września 2025 r. nauczyciel nie ma prawnego obowiązku prowadzenia godzin dostępności. Aktualny tekst jednolity Karty Nauczyciela (Dz.U. 2026 poz. 515 t.j.) przy art. 42 ust. 2f zawiera wyłącznie adnotację (uchylony).

Jak Beetly wspomaga organizację czasu pracy nauczycieli po zmianach w KN

Godziny dostępności zniknęły z przepisów, ale obowiązek rzetelnej organizacji czasu pracy kadry pedagogicznej pozostał. Dyrektor przedszkola nadal planuje pensum, zarządza zastępstwami i dokumentuje zmiany kadrowe zgodnie z Kartą Nauczyciela. To zadania, które w systemie papierowym pochłaniają kilka godzin miesięcznie.

• Moduł harmonogramu pozwala tworzyć tygodniowy plan zajęć dla każdego nauczyciela, rejestrować zastępstwa i ewidencjonować faktycznie przepracowane godziny – wszystko w jednym widoku dostępnym dla dyrekcji i organu prowadzącego.
• Moduł zarządzania nauczycielami przechowuje profile pracowników wraz z informacjami o zatrudnieniu, pensum oraz zmianach kadrowych. Wszystkie kluczowe dane kadrowe są dostępne w jednym miejscu, co ułatwia zarządzanie personelem i przygotowanie wymaganej dokumentacji.
• Moduł personelu zapewnia pełny przegląd kadry administracyjnej z możliwością szybkiego wygenerowania zestawień na potrzeby kontroli lub arkusza organizacyjnego.

Najczęstsze pytania o godziny dostępności nauczyciela

Czy godziny dostępności nauczyciela nadal obowiązują w roku szkolnym 2025/2026?

Nie. Art. 42 ust. 2f i ust. 2g Karty Nauczyciela zostały uchylone ustawą z dnia 25 lipca 2025 r. Od 1 września 2025 r. nauczyciel nie ma obowiązku realizowania godzin dostępności. Aktualny tekst jednolity KN (Dz.U. 2026 poz. 515 t.j.) oznacza ust. 2f jako „(uchylony)”.

Czy godziny dostępności wymagały formalnej ewidencji – np. dziennika konsultacji?

Nie. MEiN wprost wskazał, że przepisy nie nakładały na nauczyciela obowiązku rejestrowania i sprawozdawania się z czasu i sposobu przeprowadzenia konsultacji. Obowiązkiem dyrektora było ustalenie i opublikowanie harmonogramu godzin dostępności – nie zaś prowadzenie rejestru każdej odbytej lub nieodbyłej konsultacji. Żądanie takiego rejestru przez organ prowadzący nie miało podstawy w przepisach.

Ile wynosiła godzina dostępności i czy wchodziła w skład pensum?

Nauczyciel zatrudniony w wymiarze co najmniej połowy obowiązkowych zajęć realizował 1 godzinę tygodniowo; zatrudniony poniżej połowy – 1 godzinę na 2 tygodnie. Godzina dostępności wchodziła w skład 40-godzinnego tygodniowego czasu pracy i nie była częścią pensum. Nie można jej było traktować jako godziny ponadwymiarowej.

Dlaczego zlikwidowano godziny dostępności?

„Godziny czarnkowe” były powszechnie krytykowane jako przepis biurokratyczny bez realnej wartości – nauczyciele i tak utrzymywali kontakt z rodzicami w ramach zebrań, e-dziennika i bieżących rozmów. ZNP od 2022 r. postulował uchylenie art. 42 ust. 2f. Ustawa z 25 lipca 2025 r. zrealizowała ten postulat, eliminując przepis z Karty Nauczyciela.